2017 ची थकीत कर्जमाफी आणि 2025 मधील प्रस्तावित कर्जमाफीवर सरकार व न्यायालयाची महत्त्वाची भूमिका
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांचे लक्ष सध्या दोन महत्त्वाच्या कर्जमाफी विषयांकडे लागले आहे. एकीकडे 2017 मध्ये जाहीर झालेली पण अद्याप अपूर्ण राहिलेली कर्जमाफी, तर दुसरीकडे 2025 साठी प्रस्तावित नवीन कर्जमाफी—या दोन्ही मुद्द्यांवर महत्त्वाचे अपडेट समोर आले आहेत.
2017 च्या थकीत कर्जमाफीवर न्यायालयाची कडक भूमिका
2017 मध्ये जाहीर करण्यात आलेल्या शेतकरी कर्जमाफीची प्रक्रिया पूर्ण होण्यापूर्वीच 2019 मध्ये नवीन कर्जमाफी जाहीर झाल्याने सुमारे 6 ते 6.5 लाख शेतकरी या लाभापासून वंचित राहिले. यामध्ये अंदाजे 5800 ते 5900 कोटी रुपयांची कर्जमाफी प्रलंबित आहे.
या संदर्भात शेतकऱ्यांनी दाखल केलेल्या याचिकांवर मुंबई उच्च न्यायालय (नागपूर व औरंगाबाद खंडपीठ) यांनी शेतकऱ्यांच्या बाजूने निकाल देत राज्य सरकारला कर्जमाफी देण्यासाठी 6 आठवड्यांची मुदत दिली होती.
मुदत संपूनही अनेक शेतकऱ्यांना लाभ न मिळाल्याने आता राज्य सरकारला दुसरी अवमान नोटीस बजावण्यात आली आहे.
हिवाळी अधिवेशनात या योजनेसाठी 500 कोटी रुपयांहून अधिक निधी मंजूर करण्यात आला असून 7 जानेवारी 2026 च्या शासन निर्णयानुसार (GR) निधी वितरित झाल्याचे स्पष्ट झाले आहे. मात्र प्रत्यक्षात शेतकऱ्यांच्या खात्यात कर्जमाफी अद्याप पोहोचलेली नाही.
2025 च्या कर्जमाफीबाबत मुख्यमंत्र्यांचे स्पष्टीकरण
सध्या सुरू असलेल्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनात लोकप्रतिनिधींनी कर्जमाफीबाबत प्रश्न उपस्थित केले असता मुख्यमंत्री यांनी महत्त्वाची माहिती दिली.
मुख्यमंत्र्यांनी स्पष्ट केले की,
- कर्जमाफीसाठी विशेष समिती स्थापन करण्यात आली आहे
- समितीचा अहवाल आल्यानंतर योग्य वेळी निर्णय घेतला जाईल
- यापूर्वीच्या कर्जमाफ्यांमध्ये झालेल्या त्रुटी टाळण्यासाठी डिजिटल शेती नोंदी, सातबारा, आधार-सीडेड कर्ज खाते आणि ‘ग्रीस्ट स्टॅक’ डेटा वापरला जाणार आहे
- खऱ्या गरजू शेतकऱ्यालाच 100 टक्के पारदर्शक पद्धतीने कर्जमाफी देण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे
शेतकऱ्यांची अपेक्षा
एकीकडे 2025 च्या कर्जमाफीबाबत समितीचा अहवाल येणे बाकी असताना, दुसरीकडे 2017 ची न्यायालयीन कर्जमाफी तातडीने पूर्ण व्हावी, हीच शेतकऱ्यांची प्रमुख मागणी आहे.
आगामी काळात दोन्ही कर्जमाफी संदर्भात जे काही नवे निर्णय, निधीवाटप किंवा शासन निर्णय (GR) समोर येतील, त्यावर शेतकऱ्यांचे लक्ष कायम आहे.